Kluczowe pojęcia pedagogiki leczniczej opracowanie na podstawie literatury

Kluczowe pojęcia pedagogiki leczniczej opracowanie na podstawie literatury
( J. Doroszewska - Pedagogika specjalna, tom II )

Pedagogika terapeutyczna, zwana także pedagogiką leczniczą, jest nauką szczegółową pedagogiki specjalnej. Podstawy teoretyczne pedagogiki terapeutycznej stworzyła w latach pięćdziesiątych J.Doroszewska (1957, 1963). Pedagogika lecznicza zajmuje się problematyką dzieci oraz młodzieży przewlekle chorych i z dysfunkcjami narządu ruchu. (A.Maciarz "Pedagogika terapeutyczna dzieci przewlekle chorych")
Nestor pedagogiki specjalnej na gruncie polskim - Janina Doroszewska, zajmując się przede wszystkim działem dzieci przewlekle chorych akcentowała znaczenie terapii wychowawczej w procesie rewalidacji.
Terapia wychowawcza ( grec. „opiekować się, oddawać cześć” za : A. Bruckner, 1939) - rozumiana jest jako forma pomocy udzielanej pacjentowi zmierzająca do usunięcia lub złagodzenia zaburzeń.
Celem pracy wychowawczej jest wzmacnianie i pobudzanie mechanizmów obronnych ustroju oraz odpowiednie organizowanie obciążeń układu nerwowego, a zatem do zadań terapii wychowawczej należy wszelkie:
• właściwe dawkowanie odciążeń i obciążenia procesów korowo-podkorowych, związanych z odbieraniem bodźców pochodzących ze świata zewnętrznego,
• racjonalne normowanie tego obciążenia,
• i dobieranie tych bodźców –właściwych jakościowo i ilościowo.
Cel ten osiąga się środkami wychowawczymi zintegrowanymi z ogólnym i szczegółowym planem leczenia. Mamy tu na uwadze dwie drogi oddziaływania psychopedagogicznego. Utożsamiane są one z jednocześnie kardynalnymi zasadami pedagogiki leczniczej.
Zasady te przyjmują postać następujących dezyderatów postępowania terapeutycznego:
• ogólne oszczędzanie wydatkowania energii ustroju, a więc unikanie szafowania wysiłkiem w sposób nieekonomiczny lub zbyteczny, gdyż ma się na uwadze zarezerwowanie wszystkich rezerw energetycznych do procesów obronnych walki z chorobą,
• ogólne wzmacnianie dynamizmu ustroju, a zatem ułatwianie aktywizacji wszystkich procesów w kierunku normowania i harmonizowania procesów ustroju ( w tym procesów rozwojowych konstytuujących osobowość )
We wszystkich formach terapii wychowawczej drogowskazem dającym możność właściwego doboru środków jest: rodzaj schorzenia ( czyli typ i charakter deficytów ), jego siła oddziaływania na organizm w kontekście biopsychospołecznym oraz zewnętrzne warunki chorowania.
Triada tych czynników dyktuje dobór postaci terapii wychowawczej. Kategorialnie wyróżnić można dwie podstawowe formy terapii wychowawczej:
1. Odciążeniowa ( spoczynkowa),
2. Uczynniająca ( czynnościowa ).
Typologia form terapii wychowawczej skorelowana jest z zasadami oddziaływań psychopedagogicznych.
Terapia odciążeniowa ( spoczynkowa )
Zadaniem t. odciążeniowej jest dostarczenie choremu warunków do jak najmniejszego wydatkowania wysiłku związanego ze środowiskiem zewnętrznym w celu gromadzenia energii ustroju do walki z przyczyną chorobotwórczą. Na wyższych poziomach wydolności wysiłkowej, w zakresie terapii odciążeniowej organizujemy takie czynności podopiecznym, które same przez się mogą wymagać pewnego wysiłku, ale w stosunku do poprzedniego stanowią odciążenie. W jej obrębie wyodrębniamy 6 kategorii.
1. Terapia za pomocą hamowania sennego
Najniższy stopień t. spoczynkowej polega na udostępnieniu racjonalnych warunków snu lub półsnu. Cel ten osiąga się przez zmniejszenie do minimum lub do małej liczny ( zależnie od zaleceń lekarza bodźców oddziałujących na ustrój, zwłaszcza takich, które wywołują czynną reakcję organizmu. Tego typu terapia ma miejsce zwykle po ciężkich zabiegach. Przykładem jest izolatka-miejsce azylu, wygodne łóżko i pozycja, izolacja od bodźców dźwiękowych, świetlnych oraz amplitudy termicznej. Istotne są potrzeby biologiczne – pragnienia i snu oraz poczucia bezpieczeństwa – przedmiot sakrum ( np. maskotka )i „czucie obecności wychowawcy”.
2. Terapia najniższego poziomu czynnościowego
Na nieco wyższym poziomie obarczamy dziecko wysiłkiem. Pojawia się zagadnienie doboru właściwych bodźców do pewnego uczynniania procesów nerwowych. Jest ono koniecznie z uwagi na dwa elementarne prawa:
- zbyt małą liczba bodźców słabych i monotonnych niekorzystnie działa na układ nerwowy ( stan nudy i bezczynności ),
- terapia powinna zawierać bodźce lekko zabarwione emocjonalnie ( o znaku + ) dając możliwość uczynnienia kory mózgowej, utrzymuje równowagę procesów nerwowo – emocjonalnych i zapewnia ich harmonizowanie.
Stan niskiego pobudzenia kory wyczuwalny jest jako stan demobilizacji i rozprężenia powoduje złe samopoczucie.
Wybór aktywności na tym poziomie sprowadza się do zajęć o charakterze jak najbardziej receptywnym – chodzi tu bowiem o wywołanie unormowanych, spokojnych procesów nerwowych oraz dodatniego stanu emocji na poziomie dobrego samopoczucia.
Utrzymanie u dziecka jak największej liczby utrwalonych przyzwyczajeń, a więc stereotypów dynamicznych, uprzednio wyrobionych ( te, które są dla dziecka ważne uczuciowo ).
Na tym etapie swoje zastosowanie posiada biblioterapia oraz poglądowe – audiowizualne środki dydaktyczne mające na celu odwrócenie uwagi dziecka z leczenia na pozytywne doznania implikujące możliwość powolnej stymulacji.
3. Terapia zmniejszonych obarczeń
Na tym poziomie akcentuje się stworzenie warunków napięcia wysiłkowego ilościowo znacznie zmniejszonego w stosunku do napięcia w okresie, w którym nastąpiło przeciążenie układu nerwowego. Ze sprawami ilościowymi łączy się oczywiście sprawa jakościowa, której wskaźnikiem jest przeciwstawienie siły obciążeniowej dwóch układów sygnałowych. Polega ono na dostarczeniu bodźców pierwszosygnałowych. Przykładem jest tu bezpośrednie obcowanie z przyrodą ( ale bez odpowiedzialności ) czy prace manualne „ ręczne”. Znamienne jest przeciwstawienie pracy intelektualnej i emocjonalnej na korzyść drugiej. Należy dostarczyć „ okrasy” uczuciowej każdej czynności dziecka i ludzi go otaczających.
4. Terapia za pomocą zmiany bodźców uprzednio obciążajacych na inne.
Terapia tego typu sprowadza się do udostępnienia warunków do „odnowy” przez uczynnienie nie pracujących dotąd mechanizmów nerwowych. Następuje tu odwołanie do prawa czynnego odpoczynku – odnowa i regeneracja przez ruch fizyczny. Zmęczonemu ustrojowi trzeba bowiem dostarczyć „odnowy” drogą uczynnienia go w innych sposób niż ten, który był przyczyną znużenia. Liczy się swoboda, beztroska, brak odpowiedzialności – zabawa, rozrywki czy hobby wymagające adekwatnej organizacji otoczenia.
5. Terapia za pomocą uchylania przykrych skojarzeń
Na tym etapie terapii akcentuje się odbiorczy, nie angażujący się osobiście w akcję - stosunek do przeżywanych treści. Jest on ważnym odprężającym czynnikiem w oddziaływaniu
„ odpoczynkowym” przez sztukę ( lektura, teatr ). Doświadczenia wychowawców wskazują na typowe dla wzrostu wysiłków zmiany w organizmie zachodzące nie na skutek faktycznego napięcia w związku z czynnością, lecz tylko na skutek zetknięcia się z otoczeniem czy z sytuacjami skojarzonymi z wysiłkiem uprzednio dokonanym. Rolą wychowawcy jest zapewnienie właściwych warunków odpoczynku.
6. Terapia za pomocą zwolnienia długotrwałych napięć i hamowań.
Ten typ terapii polega na zwolnieniu napięć zahamowanych dynamizmów psychoruchowych, emocjonalnych ( oczekiwania, niepokoju, tęsknoty, tremy ). Emocje o dodatnich wartościach dynamizują wszystkie procesy korowe, ułatwiają ich przebieg i harmonizują je. Liczy się obcowanie ze sztuką, listy, kasety video.
Terapia czynnościowa
( czynnościowa )
Zadaniem t. czynnościowej jest organizowanie wszelkich form aktywności dziecka mających na celu zdynamizowanie, usprawnienie wyższej czynności nerwowej i procesów kinestetycznych. Jej organizacja według skali wysiłkowej ( liczby elementów obciążających ) i według swoistości samych czynności obejmuje:
A) terapię ruchową,
B) terapię rozrywkowo – zabawową,
C) terapię zajęciową,
D) terapie pracą.

Terapia ruchowa. Ten typ terapii sprowadza się do racjonalnego organizowania wszelkich potocznych czynności, nawyków i aktywności z uwzględnieniem rytmu, rytuału i powtarzalności.
Terapia rozrywkowa – zabawowa. W tej kategorii mieści się oddziaływanie przez czynności zabawowe niosące przyjemność, możliwość uspołecznienia i zaspokojenia potrzeby uchu oraz potrzeb o charakterze poznawczym.
Terapia zajęciowa. Terapia ta zmierza do zarysowania rezultatu zadania opartego na motywacji do działania na kanwie dodatnich emocji i efektu aktywności.
Terapia pracą. Ten typ terapii stwarza konieczność odpowiedzialności za podjętą aktywność o charakterze hodowlanym, pielęgnacyjnym, manualnym itp.

Stres w zawodzie nauczyciela

Stres – nieswoista reakcja organizmu na stawiane mu wymagania.

Na stres składają się:

• warunki obiektywne
• indywidualne strategie pokonywania stresu

Stres dzieli się na:

• biologiczny – zespół zmian fizjologicznych o charakterze przystosowawczym mających na celu obronę przed czynnikami szkodliwymi (pocenie, żołądek, czerwienienie się, trzęsące ręce). Definicję stresu biologicznego wymyślił Seley.
• psychologiczny – są to zmiany w psychologicznych mechanizmach regulacyjnych i czynnościach pod wpływem różnego rodzaju trudności
Eustres – stres pozytywny, objawy: np. Mobilizacja, odpieranie zagrożenia.
Dystres – chroniczny, prowadzący do komplikacji np. kiedy zagrożenie, przeciążenie jest długotrwałe, przybywa czynników szkodliwych, organizm traci umiejętność samoregulacji.

Reakcje:

• fizjologiczne – wzmożona aktywność serca i układu krążenia, zaburzenia trawienia, zwiększone napięcie mięśni.
• psychiczne – podwyższona uwaga i szybkość reakcji, zwiększona zdolność percepcji w związku z oczekiwanymi wydarzeniami, uczucie podniecenia i napięcia, lęk, trema lub wesołość
Przyczyna stresu u nauczycieli jest ilość podejmowanych decyzji oraz stany konfliktowe.

Dwa typy ludzi podatnych na stres:

Typ A:
• niecierpliwość
• wybujała ambicja
• ciągłe konkurowanie ze wszystkimi o wszystko
• agresywność
• wymagający od siebie i innych
Typ B:
• opanowany
• zrównoważony
• spokojny
• nie przejawiający nadmiernych ambicji

Fazy rozwoju stresu:

1. Mobilizacji (stadium alarmowe) – pozytywny stres, do pokonywania trudności
2. Rozstrojenia (stadium odporności) – pojawiają się czynniki, których nie potrafimy pokonać
3. Destrukcji – rozregulowanie mechanizmów regulujących np. agresja
Sytuacja trudna – gdy brak jest odpowiedniości pomiędzy zadaniem, czynnościami i warunkami zewnętrznymi i/lub wewnętrznymi człowieka. Może być obiektywna lub subiektywna.

Typy sytuacji trudnych:

• deprywacja – związana z niemożnością zaspokojenia potrzeb, brak czegoś, utrata
• przeciążenie – pracą, nauką; psychiczne i fizyczne
• utrudnienie – wszelkie przeszkody
• zagrożenie – jest skutkiem trzech poprzednich
• konflikty motywacyjne – wybór między rzeczami

Stres zawodowy – subiektywna, negatywna reakcja na te aspekty pracy zawodowej, które zagrażają samoocenie nauczyciela oraz jego dobremu samopoczuciu.

Stresory:

• Przeciążenie pracą zawodową
• Brak uznania dla nauczycieli ze strony społeczeństwa
• Nieracjonalne wymagania przełożonych
• Warunki materialne
• Brak współpracy z rodzicami
• Zachowania dysfunkcjonalne uczniów
• Brak motywacji uczniów do nauki

Strategie obronne:

• Socjalizacja
• Dominacja
• Negocjacje
• Fraternizacja
• Nieobecność i wycofywanie się
• Moralizowanie
• Rytuał i rutyna
• Terapia zajęciowa

Wypalenie zawodowe (burn – out):

• skutek przewlekłego stresu, niezmodyfikowanego własna aktywnością zaradczą
• kryzys – gdy cele pozostają niespełnione przez długi czas
• konflikt osiągnięć – wysiłek sprzeczny sam w sobie, motywacja osiągnięć blokowana przez świadomość daremności działań

Przyczyny wypalenia:

• naruszenie równowagi pomiędzy celami indywidualnymi a celami instytucji
• wysokie oczekiwania społeczne a niski status
• brak zrozumienia problemów osobistych przez dyrektorów szkół
• konflikty i „układy” w zespołach nauczycielskich
• konfrontacja ideałów z realiami
• poczucie niekompetencji

Zespół wypalenia zawodowego:

• Wyczerpanie emocjonalne – jest wynikiem przeciążenia, zbyt częstych konfliktów interpersonalnych
• Depersonalizacja – polega na zmianie nastawienia do ludzi (obojętność, negatywny stosunek)
• Obniżenie potrzeby osobistych sukcesów – spadek satysfakcji zawodowe

Typy objawów:

• Fizyczne – poczucie zmęczenia, choroby
• Emocjonalne i behawioralne
• Rodzinne i społeczne – zakłócone relacje w rodzinie
• Związane z pracą

Etapy wypalenia zawodowego:

1. dostrzeganie ograniczeń płynących z wykonywanego zawodu
2. fizyczne zmęczenie, emocjonalna pustka lub intensywny lęk
3. zachowania obronne o charakterze dysfunkcjonalnym

Rys historyczny zawodu nauczyciela

Nauczyciel:
- wychowawca, instruktor, wykładowca, profesor, pedagog, lektor, guwerner, korepetytor, mentor;
- to specjalność zawodowa, odpowiednio przygotowany specjalista do prowadzenia pracy dydaktyczno – wychowawczej w instytucjach oświatowo – wychowawczych.

Chiny:

Nauczycielem mógł zostać każdy, kto osiągnął pewien poziom wiedzy.
Trójstopniowy egzamin
Konfucjusz - „król nauczycieli”; promował nowy sposób myślenia, szerzył wiedze na temat kultu rodziny, promował zależność od rodzica, jak i władcy.
Kobiety nie były poddawane nauce (kobieta wykształcona to kobieta niemoralna).

Indie:

Kasty (bramini, książęta, rycerze, siudrowie).
Nauczają kapłani.
Bramini narzędziem boskiej potęgi.
Księgi rytualno – teologiczne podstawą kształcenia braminów.
Celem wychowania – asceta.

Grecja:

Nauczycielem każdy dorosły.
Wychowanie dla państwa.
Wychowanie wojskowe.
Pogarda dla niewolników.
Nie dbano o wychowanie umysłowe.

Ateny:

Wychowanie w służbie muz.
Pedagog – niewolnik.
Niska pozycja nauczyciela.
Arystoteles – ojciec dydaktyki.
Sztuka nauczania jako dar.
Sofiści – nauczyciele etyki

Rzym:

Literatorzy – nauczyciele pisania i czytania.
Marek Fabiusz Kwintylian.
Nauczyciele zwolnieni z podatków, służby wojskowej.

Średniowiecze:

Dekadencja umysłowa.
Kościół decyduje kto ma nauczać i czego.
Pierwsze uniwersytety.
Szkolnictwo chrześcijańskie.
Szkoły katedralne i parafialne.
Wychowanie rycerskie.

Renesans:

Wzorzec nauczyciela – erudyty.
Szkoły innowiercze.
J. A. Komeński – ojciec dydaktyki.
Szkoły jezuickie.

Wiek XX

Pajdocentryzm.
Nauczyciel wykształcony pedagogicznie.
Wykształcenie i przygotowanie do realizacji zadań dydaktyczno – wychowawczych (lata 60-te).
Nauczyciel badacz (lata 90-te).

Kto jest nauczycielem?

Nauczyciele realizujący proces dydaktyczno – wychowawczy:
przedszkola, oddziały przedszkolne dla 6-latków, szkoły podstawowe, gimnazja, licea, szkoły zawodowe, policealne, kolegia,szkoły specjalne, biblioteki szkolne, centra kształcenia ustawicznego.

Wychowawcy:

w placówkach oświatowo – wychowawczych, opiekuńczo – wychowawczych, w domach opieki zdrowotnej i pomocy społecznej, w placówkach resocjalizacyjno – wychowawczych i rewalidacyjnych, pedagodzy szkolni.

Specjaliści wspomagający proces nauczania i wychowania:

psychologowie i pedagodzy w poradniach psychologiczno – pedagogicznych, placówkach opiekuńczo – wychowawczych, szkołach, logopedzi, doradcy zawodowi, bibliotekarze.

kompetencje nauczyciela wg. J. Doroszewskiej

J. Doroszewska uważa ,że pedagog specjalny powinien rzetelnie znać metody
pracy dydaktyczno- wychowawczej stosowane w szkole specjalnej. Powinien oprzeć swoją
pracę na indywidualizacji i znajomości potrzeb i możliwości dziecka . Obowiązuje go
znajomość podstawowych praw fizjologiczno- psychologicznych procesu nauczania oraz
stosowanie tej wiedzy w swej pracy.
Autorka wyróżnia też umiejętności terapeutyczne pedagoga specjalnego. Uważa, że
powinien on:
a) znać zalecenia lekarskie i umieć realizować je srodkami pedagogicznymi,
b) tworzyć właściwe warunki zewnętrzne,
c) mieć indywidualny kontakt na zajęciach z każdym dzieckiem, dojrzeć jego potrzeby i
zaspokajać je,
d) stworzyć uczniom właściwe warunki pracy – zadbać o ich dobre samopoczucie i
właściwe stany uczuciowe.
e) zadbać o oszczędność wysiłkową ucznia,
f) właściwie (ilościowo jakościowo) uczynnić uczniów,
g) wprowadzać właściwy rytm lekcji z uwzględnieniem rytmów indywidualnych,
h) dostosować program szkolny do warunków wysiłkowych uczniów,
Wymienia też kompetencje wychowawczo- dydaktyczne, do których zalicza:
a) twórcza koncepcję lekcji i jej właściwą atmosferę,
b) indywidualny kontakt z każdym uczniem,
c) bogaty zasób konkretnej wiedzy nauczyciela,
d) zastosowanie właściwych zasad dydaktycznych oraz dobór odpowiednich środków.

Doświadczenia zawodowe

IV. 2007 - X. 2007 Praca w Klubie Studenckim "Program" i "Kropka"
XI. 2007- III. 2009 Wydawnictwo "PIĘTKA"

Moje wykształcenie

2004-2007 II Liceum Ogólnokształcące im.Kazimierza Wielkiego w Busku Zdroju
Tryb nauki: dzienny

2007- 201 Kolegium Nauczycielskie w Gliwicach
Kierunek: pedagogika terapeutyczna z informatyką
w kształceniu specjalnym
Tryb nauki: zaoczny